Saxofoon

De saxofoon is een uitvinding van de Belgische instrumentenmaker Adolphe Sax.

WIE WAS ADOLPHE SAX ?

Antoine Joseph Sax, alias Adolphe Sax, werd geboren te Dinant in 1814. Hij stamde uit een familie van instrumentenbouwers. In Brussel had zijn vader, Charles Joseph Sax, een fabriek voor blaasinstrumenten, die werk verschafte aan 250 arbeiders. Sax senior kreeg veel overheidsbestellingen, zowel tijdens het Hollands bewind als na de Belgische revolutie. Hij behaalde meerdere onderscheidingen op industrietentoonstellingen.

ADOLPHE SAX ALS INSTRUMENTENBOUWER

In België
Sax junior begon zijn muzikale opleiding in 1828 aan de Brusselse Koninklijke Muziekschool, die werd opgericht door het Hollands bewind.
Naast deze algemene opleiding volgde hij ook klarinetlessen. Zijn eerste experimenten deed hij trouwens met de basklarinet: hij ontwikkelde een nieuw 24-kleppensysteem, dat hij demonstreerde het op de Brusselse industrietentoonstelling van 1835 en later patenteerde.
Daarna werkte Sax aan de plannen voor een reeks nieuwe instrumenten. Op de Brusselse industrietentoonstelling van 1841 gaf Sax een eerste officiële auditie van zijn creatie: de saxofoon (letterlijke betekenis = de stem van Sax). Maar aangezien de saxofoon nog niet gepatenteerd was, speelde Sax achter een gordijn, zodat niemand kon zien welk instrument die goddelijke klanken voortbracht.
In België kreeg Sax echter niet de erkenning die hij verwachtte.
Hij ging dan ook elders zijn geluk zoeken.

In Frankrijk

In 1842 vertrok Adolphe Sax naar Parijs op verzoek van luitenant- generaal, graaf de Rumigny. Deze edelman zag in Sax de geschikte persoon om de Franse militaire muziekkapellen van betere instrumenten te voorzien.
In 1843 opende Sax in Parijs zijn eerste instrumentenfabriek: "Adolphe Sax & Cie". Zijn produktie was op een industriële leest geschoeid en op het hoogtepunt van zijn activiteit had hij 200 arbeiders in dienst. Sax zou zowat 40.000 instrumenten produceren in zijn hele carrière.

De processen

In 1845 werd op het Parijse Champ de Mars een beslissend concours georganiseerd tussen de formaties opgesteld door Sax en die van Carafa, de toenmalige organisator van de militaire muziekkapellen en voorstander van de traditionele instrumenten. Sax werd de grote overwinnaar: de saxinstrumenten werden bij ministerieel besluit verplicht opgenomen in de Franse militaire muziekkapellen.
Hierdoor verwierf Adolphe Sax een monopoliepositie, die echter niet in goede aarde viel bij zijn concurrenten. Zij spanden processen aan tegen Sax waarin ze de originaliteit van zijn octrooien in twijfel trokken. Na vele jaren van gerechtelijk getwist verwierp het Hof van Rouen uiteindelijk alle aanklachten en erkende de originaliteit van de octrooien.
Op basis van deze uitspraak procedeerde Sax tegen twee dozijn Franse blaasinstrumentenbouwers voor namaak van zijn instrumenten.

De zwarte tijden

Door de voortdurende processen tegen Sax en door de politieke en economische toestand van die tijd verliep de productie en de verkoop van de instrumenten niet altijd gesmeerd.
Na de revolutie van 1848 vernietigde de kersverse Republiek het ministerieel decreet van 1845. Voortaan zou de militaire muziek gemaakt worden zonder saxinstrumenten. Als gevolg daarvan ging Sax een eerste maal bankroet. Maar in 1854, tijdens het tweede Keizerrijk, werd het decreet opnieuw ingevoerd. Sax was (voorlopig) gered!
Tijdens de Frans-Duitse oorlog stortte de productie weerom in elkaar; bij zijn volgende faillissement werd zijn persoonlijke instrumentenverzameling, bestaande uit 467 stukken, zelfs openbaar verkocht. Sax stierf in 1894. Hij werd nooit bijzonder rijk - door de aanhoudende processen liet hij zelfs een berg schulden na -, maar hij kreeg wel de erkenning die hem toekwam.

ADOLPHE SAX ALS UITVINDER

Het aantal octrooien dat Adolphe Sax nam getuigt van een zeer brede interesse. De meeste hadden weliswaar betrekking op koperen blaasinstrumenten, maar Sax had ook belangstelling voor het dagelijkse leven. Hij voerde tal van vernieuwingen in, waaronder signalisatieapparatuur voor de spoorwegen, luchtzuiverende apparaten, een trainingsapparaat voor de luchtwegen en een soldeerprocédé.

DE SAXOFOON: DE STEM VAN DE MEESTER

Bij de creatie van de saxofoon, hoopte Adolphe Sax vermoedelijk dat zijn uitvinding de eeuwen zou trotseren. Het meesterwerk van deze geniale instrumentenbouwer én uitvinder is vandaag de dag beroemder dan ooit. In 1994 was het 100 jaar geleden dat Adolphe Sax overleed. Ter gelegenheid van deze verjaardag vonden een aantal evenementen plaats, onder andere in zijn geboortestad Dinant.

Beschrijving van de saxofoon.

Al lijkt het uiterlijk niet zo, toch is de saxofoon een houten blaas instrument.
Bij de saxofoon is aan de onderkant van het mondstuk, een enkel stuk riet bevestigd d.m.v. een metalen band (de saxofoon hoort dan ook bij de enkelriet-instrumenten).
Een riethouder houdt het rietje op zijn plaats en de spanning kan geregeld worden door de schroeven aan te draaien.
Om geluid uit de saxofoon te krijgen moet je lucht persen tussen het riet en het mondstuk. Hierdoor breng je het riet in trilling en wordt een toon gemaakt.
De saxofoon bestaat uit een conisch geboorde buis met gaten en kleppen.
Kleppen zorgen ervoor dat de gaten, die in de buis van het instrument zijn geboord, afgesloten kunnen worden. Door het indrukken of loslaten van deze kleppen, kun je op dit instrument vershillende tonen maken.
Oorspronkelijk bestond de saxofoon-familie uit 14 leden. Tegenwoordig worden er nog maar 8 gemaakt.
Deze 8 zijn, te beginnen met de kleinste: de sopranino, de sopraan, de alt, de tenor, de bariton, de bas, de contrabas en de subcontrabas.
Alleen de sopraan, de alt , de tenor en de bariton worden nog op grote schaal gebruikt.

Mondstuk saxofoon
Mondstuk saxofoon

Als we de 4 laatsten van klein naar groot bekijken, d.w.z. van de hoogste kank naar de laagste klank, is de sopraan sax de kleinste van de familie.
De sopraansax kenmerkt zich doordat ze geen u-vormige hoorn heeft, maar een rechte conische buis.

De volgende in rij is de alt sax.
De alt sax is de meest populaire sax van de saxofoon familie. Ze klinkt iets lager dan de sopraansax en heeft op het einde een omhoog gebogen wijde klankbeker.
Het is een erg veelzijdig instrument dat in bijna al de vormen van muziek wordt gebruikt.

Alt saxofoon
Alt saxofoon

Geluidsfragment van een alt saxofoon.

De tenor sax lijkt uiterlijk sterk op de alt sax, maar is groter en dieper van klank.

Geluidsfragment van een tenor saxofoon.

De bariton sax is de grootste van de meest gebruikte saxofoons, al is er natuurlijk nog de grotere bas saxofoon. Zijn klank is het diepst. Hij is ook anders van vorm dan de alt of tenor sax.

Bariton saxofoon
Bariton saxofoon

Geluidsfragment van een bariton saxofoon.