Dwarsfluit

Geschiedenis

De oudste dwarsfluit die men gevonden heeft komt uit de steentijd. Die dwarsfluit was van bot gemaakt. De fluit werd gebruikt om vijanden en boze geesten weg te jagen. Hij werd waarschijnlijk ook gebruikt om signalen door te geven. Ze werden verder ook gebruikt bij de jacht.
fluit van bot
Fluit van bot

Drieduizend jaar geleden was de dwarsfluit in China al bekend. Deze fluit was van hout gemaakt (alle dwarsfluiten waren vroeger van hout). Daarom horen de fluiten in een orkest bij de houtblazers ook al zijn ze nu meestal vervaardigd van metaal, van zilver of van verzilverd metaal, maar ze kunnen ook van goud gemaakt of verguld zijn. Ook bestaan er fluiten van kristal, rosewood (palissanderhout) en koper. Fluiten van geslepen glas kwamen vooral in Parijs voor.

v.l.n.r.: Dwarsfluiten van koper, rosewood (palissanderhout), glas en ivoor.

Negenhonderd jaar geleden werd de eerste dwarsfluit in West-Europa ontdekt. Het was een kleine fluit en hij werd gebruikt in het muziekkorps van het leger. Deze fluit werd ook wel een pijp genoemd. Hotteterre was een beroemde fluitenbouwer uit de zeventiende eeuw.Hij verbeterde de dwarsfluit. Toen bestond de fluit uit vier delen. Door het kopstuk uit te trekken en in te duwen kon de fluitenbouwer de fluit stemmen. De toongaten zaten ook dichter bij elkaar dan die van de oude. Daardoor kon de het instrument veel makkelijker bespelen. Er werd toen ook nog een klep aan toegevoegd, zodat je ook het laatste toongat zou kunnen sluiten. De toon van de dwarsfluit was veel beter te horen dan die van de blokfluit. De dwarsfluit was daarom beter te gebruiken in een orkest. De orkesten werden steeds groter en er ontstond in die tijd zelfs een echte fluitschool. Een aantal tonen van de dwarsfluit klonken nog steeds erg onzuiver. Dat kwam door de plekken waar de toongaten zaten, omdat de gaten ver uit elkaar zaten was het best moeilijk om de gaten helemaal met je vingertoppen af te sluiten.

Kleppensysteem Theobald Böhm

In de tweede helft van negentiende eeuw kwam Theobald Böhm (1794-1881) met de goede oplossing. Hij bedacht namelijk dat je op alle gaten kleppen kon maken. Deze kleppen zorgen ervoor dat de gaten, die in de buis van het instrument zijn geboord, afgesloten kunnen worden. Door het indrukken of loslaten van deze kleppen, kun je op dit instrument verschillende tonen maken. Dit kleppensysteem wordt ook bij de klarinet toegepast. De huidige dwarsfluit is een holle buis voorzien van een cilindrische boring met gaten en kleppen.
theobald bohm
Theobald Böhm

Onderdelen

Een dwarsfluit bestaat uit een smalle, rechte buis met drie onderdelen, namelijk het kopstuk met een lipplaat, het middenstuk met kleppen die door de vingers bewogen kunnen worden en het voetje als extraatje om nog lagere noten te kunnen spelen.
Bij de meeste andere kleppen zit ook nog een soort bescherming in de vorm van stof. Je hebt ook nog houten dwarsfluiten die hebben een warmere klank dan de gewone dwarsfluiten. Er zijn ook dwarsfluiten, die gaten in hun kleppen hebben. Als je je vinger er dan op een andere manier op zet klinkt hij anders.

Bespelen

De dwarsfluit wordt zijdelings bespeeld.
De dwarsfluit wordt bespeeld door over het mondstuk heen te blazen.
Het fluitspelen is bijna hetzelfde als het blazen op een fles, je blaast de lucht niet in de fles, maar op de rand, zodat de luchtstroom in twee stromen wordt gesplitst. Een gedeelte van de lucht gaat in de buis (of fles) en een gedeelte gaat over de rand heen. Daardoor ontstaat een trilling in de lucht die zich haaks daarop in de dwarsfluit verplaatst.
Ten tweede worden tonen verkregen door de kleppen te gebruiken; daarmee maak je de dwarsfluit in principe korter of langer. Gerekend binnen een octaaf worden de toon lager naarmate er meer kleppen gesloten zijn (dus de dwarsfluit wordt langer) en andersom.
In de derde plaats worden tonen verkregen door de spanning en stand van de lippen te veranderen. Dit wordt de embouchure genoemd. Net als bij de meeste blaasinstrumenten is in feite voor elke toon een aparte embouchure nodig.
Eenvoudig gezegd krijg je door het verhogen van de lipspanning een hogere toon.

De dwarsfluit wordt in elk modern orkest gebruikt.
Het instrument heeft een warme, heldere klank. 

Dwarsfluit
Dwarsfluit

Geluidsfragment van een dwarsfluit.

In dezelfde groep van de dwarsfluit hoort ook nog de piccolo, of zoals de orginele italiaanse naam is: flauto piccolo .
De Piccolo is het kleinste instrument van de fluit-familie.
Hij is half zo groot als de dwarsfluit en de klank is een oktaaf (8 tonen) hoger.
Het instrument heeft een helder, schril en doordringend geluid en komt boven alle andere orkestinstrumenten uit. 
De piccolo wordt door veel componisten gebruikt om extra kleur in het orkest te brengen.

Piccolo
Piccolo

Geluidsfragment van een piccolo.

Andere fluiten

4 fluiten
De basfluit, de altfluit, de gewone fluit en de picollo.

Altfluit
De altfluit is een grotere en lagere versie van de dwarsfluit. Deze fluit klinkt een kwart lager dan de dwarsfluit. Omwille van haar lengte wordt ze ook gebouwd met een gebogen kopstuk, wat voor sommigen het bespelen ervan gemakkelijker maakt.
De altfluit was al in de 18 e eeuw bekend, maar het werd maar weinig gebruikt. Dat geldt ook voor de basdwarsfluit. Het geluid van de alt- en basdwarsfluit is zacht en rond.

Basfluit
De basfluit is een grotere en lagere versie van de altfluit. De basfluit klinkt een octaaf lager dan genoteerd. Vanwege de lengte van de buis (ongeveer 146 cm) heeft een basfluit een gebogen kopstuk, anders zou je deze niet kunnen bespelen. De basfluit wordt maar zeer spaarzaam voorgeschreven in orkestwerken. In het "standaard" symfonische repertoire ontbreekt de basfluit geheel. De basfluit wordt wel voorgeschreven in moderne symfonische composities en in kamermuziek en daarnaast veelvuldig gebruikt in fluitensembles en -orkesten.

Basfluit

Contrabasfluit
Een instrument dat je maar heel zelden tegenkomt is de contrabasfluit. Dit instrument vind je voornamelijk in fluitensembles.
De contrabasfluit: een hele grote fluit, klinkt 2 octaven lager als een dwarsfluit en is ruim 2 meter lang, dit wordt natuurlijk erg zwaar en groot dus is de fluit een paar keer opgevouwen.
contrabasfluit
Contrabasfluit